وانە (1): بەرهەمهێنانی ناوەخۆی گشتی GDP چییە؟

بەرهەمهێنانی ناوەخۆی گشتی چییە؟

کاریگەریەکانی بەرهەمهێنانی ناوەخۆ لەسەر بازاڕی فۆرێکس چییە؟

بەرهەمهێنانی ناوەخۆی ڕاستەقینە؟

چی لە بەرهەمهێنانی ناوەخۆ نەپێوراوە؟

بەرهەمی ناوەخۆی گشتی مانای ئەوەیە کە لە ناوەوەی ناوەکی بێت Gross Domestic prodect کورتکراوە GDP

یەکێک لە نیشاندەرەکانی ئابووریە گشتیە، نیشاندەری ئابووری بۆ پێوانەکردنی بەهای دراوی کۆی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان لە ناو وڵاتدا لە ماوەی دیاریکراودا دەپێوێت، بەهای هەموو ئەو کاڵا و خزمەتگوزارییانەیە کە لە ماوەی ساڵنامەی ساڵدا لەلایەن وڵاتەوە بەرهەم دەهێنرێت و هەروەها پێوانەی گشتی وڵات دەکات

کاتێک کە GDP زیاد دەبێت، بەرهەمهێنانی ناوەکی زیاد دەکات، وە کاتێک بەرهەمی نیشتیمانیی گشتی وڵات کەم دەبێتەوە، GDP کەم دەبێتەوە.

پێوانەیGDP بە باشی تاک لە هاوڵاتیان ناپێوێت، هەروەها بازرگانی نافەرمیش ناگرێتەوە، بەڵکو بەرهەمی گشتی وڵات دەگرێتەوە.

ناوی ئیندێکس: بەرهەمی ناوەخۆی گشتی، یان بەرهەمی گشتی ناوەخۆ

جۆری پێڕست: پێرستی بەرهەمهێنان، پێڕستی گشتی ئابوری

سەرچاوە: بەشی بازرگانی، بەشی ئابووری (ئەمریکا لەلایەن فەرمانگەی ئاماری وەزارەتی بازرگانییەوە دەرچووە)

بەروارەکانی دەرچوون: ساڵانە، چارەگی

خوێندنەوەیەکی خەمڵێنراو لەماوەی 30 ڕۆژی کۆتایی چارەگەکەدا

خوێندنەوەی سەرەتایی لەماوەی 60 ڕۆژی کۆتایی چارەگەکەدا

خوێندنەوەی کۆتایی لەماوەی 85 ڕۆژی کۆتایی چارەگەکەدا

هێزی پێرستەکە: زۆر بەهێزە

کاریگەری لەسەر بازاڕ: ئەگەر بەهای ڕاستەقینەی ئیندێکسەکە ڕاستەوخۆ دوای دەرچوونەکەی لەوە گەورەتر بێت کە چاوەڕوان دەکرا، ئەوا ئەرێنی دەبێت لەسەر دراوەکە
ئەگەر بەهای ڕاستەقینەی ئیندێکسەکە ڕاستەوخۆ دوای دەرچوونەکەی کەمتر بێت لەوەی چاوەڕوان دەکرا ئەوا سلبی دەبێت لەسەر دراوەکە.

GDP چ پێوانەیەک دەکات؟

پێڕستەکە پێوانەی مەودای کاڵا و خزمەتگوزارییەکانی بازاڕ دەکات بۆ فرۆشتن، هەروەها بەرهەمە خزمەتگوزارییە نابازاڕییەکان کە لەلایەن حکومەتەوە دابین کراوە وەک پەروەردە، تەندروستی و ئاسایش لە وڵاتدا.

بەرهەمهێنانی بەرهەمهێنان چالاکی بەرهەمهێنی هەموو دانیشتوانی ئەو وڵاتە لەخۆ دەگرێت کە کۆمپانیا بیانیەکانیش کار دەکەن کە جیاوازن لە بەرهەمی نیشتمانی گشتی (GNP) کە جیاوازە لە پێوانەی چالاکی بەرهەمهێنی خاوەن ڕەگەزنامە دیاریکراوەکان.

بۆ نمونە، چالاکی بەرهەمهێنانی کۆمپانیایەکی ئەمریکی کە لە چین کاردەکات، دەبێتە جی ئێل ئێم ئۆی چین، وە بەرهەمی نیشتمانی زۆر لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا دەگرێتەوە.

بە پێچەوانەوە، هەندێک چالاکی بازرگانی وەک کاری خۆبەخشانە، کاری بازاڕی ڕەش و چالاکی ناوخۆیی لە پێوانەی جی ئێل ئێڵ دا ناگرێتەوە.

چۆن GDP دەپێوریت؟
GDP دەتوانرێ بەپێی چەند سێکتەرێک بپێورێت:

1- بەرهەمهێنان
پرۆسەی کۆکردنەوەی بەهای زیادکراو بۆ چالاکیەکانی بەرهەمهێنانی لیستکراو، ناسراو بە بەهای زیادکراو، ناسراوە بە جیاوازی نێوان کۆی فرۆشتنەکان و بەهای تێکردنەکانی ناوەند لەکاتی پرۆسەی بەرهەمهێناندا.

2- خەرجکردن
بە کۆکردنەوەی خەرجییەکانی کۆتایی بەکارهێنانی کۆمپانیاکان و کەرتی حکومەت و هەروەها خەرجییەکانی هاوسەنگی ئاڵوگۆڕەکان لەگەڵ دەرەوە” هەناردەکردن و هاوردەکردن و خەرجی وەبەرهێنان

3- داهات
بە کۆکردنەوەی ئەو تێکردنانەی کە بەرهەم دەهێنرێ وەک کرێی فەرمانبەران، قازانجی کۆمپانیا و باج.

هاوکێشە بەکاردێت بۆ ژماردنی GDP

تێچووی دابەزینیGDP / خەرجی حکومەت + خەرجکردنی وەبەرهێنان + هەناردەکردنی تۆڕ

GDPی ڕاستەقینە

لە کاتی پێوانەکردنی GDP لەسەر بنەمای نرخەکانی ئێستا، پێی دەوترێت جی ئێچ ئێچ ئێڵ و ڕێگە بە بەراوردی کات نادات بۆ چاودێریکردنی گۆڕانکاریەکانی بەرهەمهێنان، چ بە هۆی گەشەکردن یان دابەزینی نرخەکان.

بۆیە بەراوردکردنەکە لە ماوەی جیاوازدا تەنیا لەسەر بنەمای جی ئێچ ئێڵ دەپێورێت، چونکە لە کاتی هەموارکردنی ناسەرەکیی GDPدا بە بەکارهێنانی فاکتەرەکان بۆ بێلایەنی کاریگەری جیاوازی نرخەکان دەپێورێت، بۆیە دەتوانرێت پەرەسەندنی قەبارەی بەرهەمهێنان بە بێ پێوانەکردنی هەر

لەبەر ئەوە لە وڵاتاندا وەک نیشاندەری تەندروستی گشتی ئابووری دەوڵەت بەکاردێت و پەرەسەندنەکەی بەڵگەیە بۆ وەبەرهێنانی باڵا و دامەزراندن و سامان لە وڵاتدا و گرێبەستەکەی ئاماژە بە دۆخێکی خراپی دەوڵەت دەکات

چی لە GDP ناپیورێت؟

چەندین چالاکی بەرهەمهێن هەن کە بەپیتی GDP دەپێورێن کە بەسروشتی خۆیان باری تەندروستی دەوڵەت و مرۆڤ باشتر ناکەن و باشبوونیان زیاد ناکەن بەپێچەوانەوە دەتوانن زیان بەژینگە و دەوڵەت و مرۆڤ بگەیەنێت

بۆ نموونە جگەرە و چەک و هەموو ئەو چالاکییانەی کە ژینگە پیس دەکەن چ هەوا و زەوی و چ ئاو، GDP نیشاندەری باشبوونی کۆمەڵایەتی نییە بەڵکو گرنگی بە ئەو بڕە سامانە دەدات کە لە ماوەی دیاریکراودا دروست دەبێت

لە کۆتایدا، ئیندێکسی جی ئێچ ئێڵ یەکێکە لەو نیشانە گرنگانەی کە شارەزایانی بازاڕ دەیخوێنن بۆ دیاریکردنی ئاڕاستەی بازاڕە داراییەکان، هەروەها بازاڕی فۆرێکس زۆر کاریگەرە بە گۆڕانکاریەکانی لە بەرهەمهێنانی دراوی ناوخۆیی وڵاتێک کە کاریگەری لەسەر دراوی ناو

سەرجاوە:https://aburi.news/

لینکی تلیگرام: https://t.me/hawalaburi

By ئابوري نيوز