وانە (2): پێرستی نرخی بەکاربەر CPI چییە؟

CPI چیە؟

جۆرەکانی CPI؟

چۆن دەپێورێت؟

CPI چۆن کاردەکاتە سەر بازاڕی فۆریکس؟

CPI چیە؟

پێڕستی نرخی بەکاربەر (CPI) نیشاندەری ئامارێکە بۆ پێوانەکردنی گۆڕانکاریەکان لە ئاستی گشتی نرخەکانی سەبەتەیەک لە کاڵا و خزمەتگوزارییەکان کە لە ناو وڵاتدا بەکار دەهێنرێ، ڕەنگدانەوەی لەسەر خەرجکردنی خێزانەکان لە وڵاتدا هەیە.

پێڕستەکە لەلایەن دەستەی ئاماری نەتەوەییەوە چاودێری دەکرێت کە جاروبار بە لێکۆڵینەوە مەیدانییەکان تاوانبار دەکرێت چ مانگانە یان چارەک یان ساڵانە، چونکە پێڕستەکە زۆرترین پێوانەی هەڵئاوسانی وڵاتە و هەندێک جاریش وەک نیشاندەرێک بۆ پێوانەکردنی کاریگەری سیاسەتی ئابووری حکومەت بەکاردێت

سی پی ئای بەکاردێت بۆ بەهێزکردنی دراوی وڵات، پاراستنی هێزی کڕین و هاندانی دراوەکە.

هەروەها کرێی گرێبەستی وەک کرێ و کرێ هەموارکراو، هەروەها شیکاری ئابووری و تێگەیشتنی جیاوازی هەرێمایەتی لە جوڵەی نرخدا ڕێکدەخات

هەروەها بۆ دیاریکردنی جێبەجێکردنی سیاسەتی ئابووری و بڕیاری تری ئابووری بەکاردێت و لەلایەن سەرۆک دۆناڵد ترەمپ و ئەنجومەنی فیدراسیۆنی فیدراڵییەوە لە ئەمریکا بەکارهاتووە بۆ داڕشتنی سیاسەتی دارایی و دراوی دەوڵەت.

ناوی پێڕست: پێرستی نرخی بەکاربەر

جۆری پێڕست: پێرستی هەڵئاوسان

سەرچاوە: بەشی ئامار

بەروارەکانی بڵاوکردنەوە: مانگانە

خوێندنەوەی یەکەم یەک ڕۆژ یان دوای 25ی هەر مانگێک دەردەکرێت

دوا خوێندنەوە دوو هەفتە دوای خوێندنەوەی سەرەتایی دەردەکرێت.

هێزی نیشاندەرەکە: زۆر بەهێزە

کاریگەری لەسەر بازاڕ: ئەگەر بەهای ڕاستەقینەی پێڕستەکە کاتێک دەردەکرێت لە پێشبینیکردن زیاتر بێت، ئەوا ئەرێنی دەبێت لەسەر دراوەکە.

ئەگەر بەهای ڕاستەقینەی پێڕستەکە کاتێک دەردەکرێت کەمترە لەوەی چاوەڕوان دەکرێت ئەوا سلبی دەبێت لەسەر دراوەکە.

بنیادنانی پێڕستی نرخی بەکاربەر

پێڕستەکە بەپێی سەبەتەی کەل و پەلی بەکاربەر و خزمەتگوزارییەکان لە وڵاتدا بەکار دەهێنرێ، لەگەڵ هەر خزمەتێک و کاڵایەک کە پێشبینی دەکرێت بەپێی ئەو بازرگانیانەی کە کێشی ڕێژەیی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان و تێکڕای خەرجی ماڵەکان لەسەر بەکارهێنان نیشان دەدات ژمێردراو بە پشتبەستن بە خەرجکردنی بەکارهێنەری ماڵ.

کەل و پەل و خزمەتگوزاری لە سەبەتەی بەکاربردندا لە وڵاتەوە بۆ وڵات جیاوازن لەوانە خواردن و خواردنەوە و خانووبەرە و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی وەک ئاو و کارەبا و پەیوەندییەکان و ڕابواردن و پەروەردە

سەرەڕای ئەوەش، مەودای داپۆشینی جوگرافی جیاواز دەبێت لە کاتی دانانی نرخ لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر، بە پشتبەستن بە سەرچاوە مرۆیی و داراییەکانی دەوڵەت.

هەڵئاوسانی نرخی پشکەکان و گرێبەست

پێڕستەکە هەڵئاوسان پێوانە دەکات وەک ڕێژەی هەڵئاوسانی ڕێژەیەک لە گۆڕینی پێڕستەکە لە ماوەی دوو ماوەدا،
و هەڵئاوسان بە هاوکێشە دەپێورێت:

(پێڕستی 1- ئیندێکس0/ئیندێکس0*100٪)

کاتێک گۆڕانێکی نەرێنی لە ئیندێکسدا هەیە، ئەوا لە نرخەکان داڕمان هەیە، نەک دابەزین.

جۆرەکانی CPI

کەواتە ئەو هەڵئاوسانی نرخی وەرزی کاریگەری لەسەر ڕێژەی ئیندێکس و هەڵئاوسان نییە، وڵاتەکان دەیانەوێت بپێوێت جگە لە کاڵای خۆراک لەگەڵ بەرزی و نزمی وەرزی؟

بازنە ئامارەکان و شیکەرەوەکانی ئابووری زیاتر مەیلی ئەوەن کە دوای سی پی ئای بکەون و بیکەنە پێڕستێکی گشتی بۆ بینینی دۆخی گشتی جوڵەی نرخ بەبێ ئەوەی کاریگەری لەسەر بەرزی و نزمی بازاڕ هەبێت کە هەندێک جار بەرز و هەندێک جار نزم دەبنەوە.

کۆنترۆڵی نرخ

بانکە ناوەندییەکانی جیهان لە دوای کۆنترۆڵکردنی نرخی کاڵای بەکاربەرن بۆ دڵنیابوون لە سەقامگیریی و نەگەڕانەوەی هەڵئاوسان و کەمبوونەوەی کە دەبێتە هۆی لەدەستدانی بەهای ناوخۆیی و کاریگەری نەرێنی لەسەر گەشەکردن و متمانە

وەک نمونە، ڕێژەی نرخی بەکاربەران لە وڵاتانی پێشکەوتوو و گەشەسەندوودا بەرزبوونەوەیەکی بەرچاو لە ئیندێکسەکەدا نابینن، بەڵام ئەو وڵاتانەی لە ژێر گەمارۆی ئابووری وەک ئێران و وڵاتانی ناجێگیر وەک عێراق و سوریا و ئەو وڵاتانەی کە قەیرانی بێ خەتە

بۆ نمونە، لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، پێڕستی نرخی بەکاربەر (CPI) لە مانگی حوزەیرانی 2015دا 0.8٪ بەرزبووەوە لە ساڵی 2015دا، ئیندێکسەکە بە شێوەیەکی لاواز بەرزبووەوە بە ڕێژەی 0.2٪ لە یەکێتی ئەوروپا لە ساڵی

ئەم پێڕستە مانگانە دەردەکرێت و پێوانەی گۆڕینی تێکڕای نرخی کاڵا و خزمەتگوزارییەکانە لەلایەن خێزانەکانەوە لە ماوەی دیاریکراوی کات و هەرێمدا، لەگەڵ خەرجکردنی بڕگەکانی نزیکەی 200 جۆر کە بەپێی گروپەکان ڕێکدەخرێت وەک خۆراک، چاودێری پزیشکی، خواردنەوە و گەشتکردن.

سی پی ئای چۆن کاردەکاتە سەر بازاڕی فۆریکس؟

نرخی بەکاربەر دەتوانێت کاریگەری لەسەر نرخی بەرزی کاڵایەکی دیاریکراو یان خزمەتگوزاری هەبێت، بۆ نمونە نرخی بەرزی نەوت دەتوانێت کاریگەری لەسەر خۆراک و تێچووی خلیسکێنە و فرۆشتنی تاکفرۆشی هەبێت و بەم شێوەیە کاریگەری لەسەر بودجەکانی چینی گشتی دەبێت،

سەرجاوە:https://aburi.news/

لینکی تلیگرام:https://t.me/hawalaburi

By ئابوري نيوز